AHMED CEVDET PAŞA'DAN HAYAT DERSLERİ

Cümlerin başı Allah korkusudur


Cevdet Paşa, İkinci Abdülhamid Han'a sunduğu arzların bir kısmı olan Mâ'rûzât'ın sonunda tahsilini, hayat anlayışını ve gerek devlet büyüklerinden gerekse sultanlardan gördüğü iltifatları hiçbir zaman istismar etmediğini, hırs ve tamaha düşüp de pek ileri seğirtmediğini söyler ve;

"Erişir menzil-i maksuduna âheste giden

Tîz-reftar olanın pâyine dâmen dolaşır."* beytini tekrarlardı:

Cevdet Paşa, hayatta ilerlemek ve yüksek makamlara gelmek hususunda hiçbir zaman acele etmemiştir. Mecelle'nin 99. maddesi olan "Kim ki bir şeyi vaktinden evvel isti'cal ederse, andan mahrumiyetle mu'âkab olur" hükmüne önce kendisinin riayet ettiğini bildirmiştir.

Cevdet Paşa, hayatı boyunca riayet ettiği, hayat felsefesini şöyle anlatır:

"Gördüm ki düşünerek ve temkinli hareket edenlerin sonları hayırla bitiyor. Hemen ateş gibi birdenbire parlayanların gelecekleri ise çabuk sönüyor. Bu sebeple dünyanın alış-veriş ve iniş-çıkış esaslarına göre hareket ettiğini görüp ibret aldım. Daima orta yollu, ihtiyatlı ve akıllıca hareket ettim. Nasibime razı oldum ve bana verilen nimetlere şükrederek Allâh'a tevekkül ettim. 'El-muhlisûn alâ hatarin azîm' (İhlaslı mü'minler de büyük bir tehlikededirler) vadisinde çok dolaşıp çok büyük zorluklar ve tehlikeler yaşadım, çok zahmetler çektim. Ancak 'en-Necâtü fi's-sıdk' (kurtuluş doğruluktadır) yolundan hiç şaşmadım, doğruluktan ayrılmadım. Allâh'ın bir lütfu olarak da leke*lenmedim. Allah da bu kulunu her hâl ü kârda korudu. Bu istikamette olanlar her zaman rahat ve huzur bulacaklardır. Dünyada korkulacak olan bir şey varsa o da yalnızca Allâhü Teâlâ'dır... Padişahtan korkmak hikmettir. Anadan babadan korkmak hikmettir. Büyüklerden vesâireden korkmak, sakınmak, utanmak hikmettir.

Ve cümlesinin başı Allah korkusudur."

• Yavaş giden maksadına, gayesine ulaşır. Hızlı yürüyenin ayağına etek dolaşır.