MUHAKEME USULÜ VE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR NELERDİR

islamseli.net islami forum dini forum Arşivi Muhakeme usulü ve dikkat edilecek hususlar nelerdir islamseli.net islami forum dini forum Arşivi

Ulu'lemr'in vazifesi; Allahu Teala (cc)'nın indirdiği hükümlerin hakkı ile tatbik edilmesini sağlamaktır. Konunun daha iyi kavranması için Hz. Ömer (ra)'in, Ebu'l Musa El Eş'ari (ra)'ye yazdığı mektubu gündeme getirelim. İmam-ı Serahsi bu mektubu "Kazai Talimatname ve Hüküm Vermenin Esasları" olarak değerlendirmiştir.(136) İmam-ı Kasani aynı mektubu "Siyasi Talimatname"(137) olarak kabul eder. Mektub "Besmele, hamdele ve salvele'den sonra şu hükümleri içine alır: "Şüphesiz kaza muhkem bir farz ve takip edilen bir sünnettir. Sana dava olarak getirilen hususları inceden inceye düşün!.. Senin nezdinde hak ortaya çıkınca derhal hükmünü ver ve icra et!.. Zira icra edilmeyen bir hakkın hiçbir kıymeti ve faidesi yoktur. Davacı ve davalıya; duruşma yerlerinin seçiminde ve duruşma anında eşit muamele et ki; zengin (şerefli, soylu) olanlar kendilerinden yana hüküm vereceğin hissine kapılmasınlar. Zayıf (kimsesiz, güçsüz) olanlar da; zulme uğrayacaklarını zannetmesinler, içlerinden böyle bir duygu geçmesin!.. Davasını beyyine ile ispat etmek dava açana; yemin ise iddiayı reddedene düşer. İnsanlar arasında helalı haram, haramı helal etmemek (Bu hududlara tecavüz etmemek) şartı ile sulh caizdir. Bir gün davayı hükme bağladıktan sonra; ertesi gün verdiğin hükmün doğru olmadığını anlar ve hakiki bir hal çaresi bulursan, hakka dönmekten seni hiçbir engel alıkoymasın!.. Zira hak olan birşeyi, hiçbir engel batıl kılamaz. Şu hususu da kat'i olarak bil ki; hakka dönmek, hatalı yolda devam etmekten çok daha hayırlıdır. Sana dava olarak getirilen meselelerin hükmünü Kur'an ve Sünnet'te bulamaz, kalbine şek ve şüphe taarruz ederse, çok dikkatli olarak uzun süre düşün. (Bütün gayretini sarfet)!.. O hadise ve davaların benzerini araştır, illetleri iyi kavra!.. Sonra bu hususta kıyas yoluyla ictihad et!.. Sana göre Allahu Teala (cc)'ya karşı daha sevimli ve hakka daha yakın, daha uygun düşecek hükmü ver!.. Hakkını iddia eden bir kimseye; davasını isbat edebilecek münasib bir zaman tanı. Eğer beyyine getirirse o şahıs hakkını alır. Ancak münasib gördüğün zaman içerisinde beyyinesini (Delillerini) getirmeyen veya getiremeyenin aleyhine hüküm ver!.. Mü'minler adildirler. Onlardan biri diğerinin lehinde ve aleyhinde şahidlik edebilir. Ancak yalancı şahidlikte meşhur olan veya hakkında "Hadd-i Kazf" (İftira cezası) tatbik edilmiş bulunan veya akrabalık bağı olan kimseler müstesnadır. (Yani bunlar şahidlik yapamaz). Gerçekten Allahu Teala (cc) gizli olan şeyleri hakkı ile bilir ve sizden beyyineler vasıtasıyla haddleri uzaklaştırır. Sizlerden (deliller ve yeminler vasıtasıyla) cezaları kaldırır. (Yani siz; "zahiri hakkı" deliller ve yeminler vasıtasıyla ortaya çıkarırsınız, Allah ise hepsini bilir) Muhakeme ve murafaa esnasında; insanlara gazab etmekten, hiddet göstermekten, bağırıp-çağırmaktan, işlerin çokluğunu bahane edip sıkıntı belirtmekten ve ekşi suratlı olmaktan kati olarak sakın!.. Çünkü Allahu Teala (cc) kaza işleri sebebiyle, bu işle hakkı ile meşgul olanlara mükafatlarını verir. ahiret gününde onun ameli güzel olur. Allahu Teala (cc) yaptığı işlerde kendi rızasından ayrılmayan kadı'yı (Hakimi); insanlar ile arasında meydana gelebilecek tehlikelerden muhafaza eder. Yaptığı işlere riya karıştıran ve hüsn-i niyyeti ihlal eden Kadı'yı; Allahu Teala (cc) insanlar içerisinde rezil ve rüsvay eder. Çünkü Allah; ancak samimi ve halis bir niyyet ile yapılan amelleri kabul eder. Allahu Teala (cc)'nın sana bu dünyada rızık olarak verdiği ve rahmet hazinelerinden sana ihsan ettiği nimetlerde; Allah yanında sana mükafat olarak ne gibi bir şey düşünürsün. Vesselam!." İmam-ı Yusuf (rha) "Kitabu'l Haraç" isimli eserinde; Hz. Ömer (ra)'in Vali ve Kadı'larını sürekli ikaz ettiğini, zaman zaman mutemed kimseleri göndererek kontrol ettiğini zikreder. İmam-ı Serahsi; Hz. Ömer (ra)'in kaza faaliyetleriyle ilgili olarak Şam Valisine yazdığı mektuba da yer vermiştir.(138) Şimdi "Dava açma" safhasından başlayarak; muhakeme ve murafaa usulünü izah edelim.