TERİKE'NİN TARİFİ VE TAKSİMİ NASIL OLUR

islamseli.net islami forum dini forum Arşivi Terike'nin tarifi ve taksimi nasıl olur islamseli.net islami forum dini forum Arşivi

"Terike" veya "Tirke" kelimeleri; terketmek ve bırakmak manasına gelen, "Terk" kökünden isimdir. İslami ıstılahta: "Mûrisin (Ölen kimsenin) geride bıraktığı ve varislerine intikal eden her şeye terike denir"(55) tarifi esas alınmıştır. Şer'an Mûrise (Ölen kimseye) ait olan; menkul, gayr-i menkul ve alacakların tamamı, bunlarla mütala edilebilen ve bunun gibi; mûrise ait şahsa haklar; terike'sine dahil değildir. Mûrisin (ölen kimsenin); Techiz ve Tekfini yapıldıktan, borcu ödendikten ve vasiyeti yerine getirildikten sonra; kalan mal, varislerine şer'i ölçüler içerisinde taksim edilir.(56)

FERAİZİ İCRA MEMURU (KASIM) VE VAZİFESİ

Akil-baliğ olan varislerin aralarında anlaşarak; mirası taksim etmeleri mümkündür. Çünkü hak kendilerine aiddir. Buna "Rizaen Taksim" adı verilir. Feraize göre taksimin ne şekilde yapılacağını bilmiyorlarsa; ehil olan bir alime müracaat ederek, meselenin çözümünü talep edebilirler. Esasen taksimin sebebi; ortakların (veya ortaklardan sadece birisinin) hissesinden faydalanmak arzusudur. Esasen varislerden; taksim hususunda talep olmazsa, mesele atıl kalır.(57) Varisler arasında; terikenin paylaşılması hususunda ihtilaf çıkarsa ne olacaktır? İşte bu noktada "Kazaen taksim" hadisesi gündeme girer.(58) Feraizi icra memuru (Kasım) miras davalarında mü'minlerin ihtilaflarını hükme bağlayarak kadı'ya yardımcı olur. İmam-ı Şafii (rha) "Kasımlar; (Feraizi icra memurları) hakimler gibidirler"(59) diyerek, kaza fonksiyonunu yerine getirdiklerine işaret etmiştir.

Sahabe arasında; "Feraiz" hususunda Hz. Zeyd b. Sabit (ra)'in mütehassıs olduğu bilinmektedir. Gerek Hz. Ömer (ra)'in, gerek Hz. Osman (ra)'ın hilafeti döneminde; Medine'de kadılık görevini yürüten ve miras hususundaki ihtilafları hükme bağlayan Zeyd b. Sabit (ra)'in bu sahadaki ilmi, tecrübeyle gelişmiştir. Hz. Ali (ra)'nin; Hz. Abdullah b. Yahya El Kindi (rha)'yi feraizi icra memurû (Kasım) tayin ederek, "Beytülmal'den"maaş bağladığı sabittir.(60) Esasen miras meselesindeki ihtilafların kaza ile ilgili olduğu gizlenemez. Hanefi fûkahası: "Varislerin müracatı ve müvafakatı ile taksim caiz olur. Çünkü hak onlara aiddir. Aylığı "Beytül'mal"den verilmek üzere; feraizi icra memuru (Kasım) tayin etmek müstehabtır. Zira essah olan kavle göre; taksim kaza görevi cinsindendir. Bu ihtilafın tamamen ortadan kaldırılması içindir. Böyle olunca Kadı'nın (Hakim'in) aylığına benzer. (Yani "Beytülmal"den verilir) İmam-ı Azam Ebû Hanefi (rha)'ye göre; varislerin sayısına göre ücretle kasım'ı (Feraizi icra memurunu) tayin etmek de sahihtir. Zira menfaat hassaten onlar içindir"(61) hükmünde ittifak etmiştir. İmam-ı Şafii (rha)'ye göre de; feraizi icra memuru (Kasım) "Beytülmal'den" maaşını alır.(62)

Kasım'da (Feraizi icra memurunda) aranan vasıflara gelince; kaza işleriyle meşgul olan kimsede (Kadı'da) aranan her özellik her kasım'da da aranır.(63) Günümüzde; feraiz sahasında ilmi olan kimselere, varislerin müracaatı esastır. Mirasın nasıl taksim edileceği hususunda; bir-çok eserde, yeterli bilgi vardır. Fakat bunların pratiğe uygulanması, sanıldığı kadar kolay değildir. Nitekim Hz. Ömer (ra)'e feraiz konusunda bir sual tevcih edilmiş; kendisi müctehid olduğu halde, meselenin çözümünü Hz. Zeyd b. Sabit (ra)'e havale etmiştir. Bir belde de; Feraiz ilmine vakıf birden fazla kimse varsa, tamamından faydalanmak da mümkündür.

Resûl-i Ekrem (sav)'in: "Feraizi (Kur'an'da bildirilen) sahiplerine veriniz. (Bunlardan) Geri kalan mal ise; asabeden en yakın olan er kişiye aiddir"(64) buyurduğu bilinmektedir. Mûrisin bıraktığı mal, sırasıyla şu kimseler arasında taksim olunur.



1. Ashab-ı Feraiz!.. Kitap, sünnet ve icma ile, payları kat'i olarak bilinen varisler.

2. Asabe!..

3. Hisselerinden başka kalan malı da red yoluyla alan kimseler.

4. Zevi'l erham

5. Mevla'l muvalat

6. Kendisi üzerinde neseb ikrar olunan kimse (Mukarrun leh bi'n neseb al'l gayr)

7. Kendisine vasiyet olunan şahıslar

8. Beytü'lmal.



1928 Kur'an'da tayin olunmuş hisseler (Fürûz-u Mukaddere) altıdır:



1. Malın yarısı (1/2)

2. Dörtte biri (1/4)

3. Sekizde biri (1/8)

4. Üçte ikisi (2/3)

5. Üçte biri (1/3)

6. Altıda biri (1/6) şeklindedir.(65)