istanbulun fethini haber veren hadisi şerif

istanbul mutlaka fethedilecektir. Onu fetheden kumandan ne güzel kumandan; o ordu ne güzel ordudur.

Kaynakları: İstanbul’un fethini, hemen hemen sekiz buçuk asır öncesinden, herhangi bir tereddüde yer bırakmayacak kesinlikte bir üslUp ile haber veren hadisimiz, Kütüb-i Sitte döneminde hatta öncesinde tasnif edilmiş kaynaklarda yer almaktadır. Ahmed b. Hanbel (v. 241/855)'in Müsned'i ve bizzat Buharı (v. 256/870)'nin et-Tarihu'l-Kebır ve et-Tarihu's-Sagır'i, Ibn Ebı Hayseme (v. 279/892)'nin Kitabu't-Tarih'i, Bezzar (v. 292/905)'in Müsned'i hadisimizin tasnif dönemine ait kaynakları olmaktadır.

Daha sonraki dönemde Taberanı'nin el-Mu'cemu'l-Kebır'i, Ibn Kaani (v. 351/962)'nin Mu'cemu's-Sahabe'si, Hakim (v. 405/1014)'in Müstedrek'i hadisimiz için önemli kaynaklardır. Hatıb Bagdadı (v. 911/1505)'nin et-Telhıs (I, 283)'inden SuyUtı (v. 911/ 1505)'nin el-Camiu's-Sagır'ine kadar muahhar dönem eserleri de hadisimize yer vermektedirler.

Öte yandan, el-Istiab, Üsdu'l-Gabe ve el-Isabe gibi sahabe biyografileri ile ilgili kaynaklarda da Bişr el-Ganevı maddesinde hadisimiz zikredilmektedir. Hadisin sıhhati kısaca Kütüb-i Sitte diye anılan altı hadis kitabında (Buharı, Müslim, Tirmizı, EbU Davud, Nesaı, Ibn Mace) bulunmaması dolayısıyla, hadisimizin sahih olmadığı sanılmamalıdır.

Zira usul açısından Allame Kasım b. Kutlubuga'nın isabetle belirttiği gibi "Bir hadisin sıhhati, hangi kitapta bulunduğuna bakılarak değil, onu nakleden kişilerin haline bakılarak tayin ve tesbit edilir."3

Hadisimizin bütün kaynaklardaki senedi hemen hemen aynıdır. Seneddeki ricalin ayrı ayrı tetkıkinden çıkan sonuç, senedin muttasıl olduğudur.

Binaenaleyh hadisimizin hakkında Hakim, "isnad-ı sahıh" derken meşhur rical alimi Zehebı, Hakim'in kanaatine iştirak ile hadisin "sahıh" olduğunu belirtmektedir. Ayrıca şuna da işaret edelim ki, İstanbul'un fethedileceğini haber veren daha birçok hadis bulunmakta ve bunların bir kısmı da Kütüb-i Sitte'de yer almaktadır.4

Şu gerçek hiçbir zaman unutulmamalıdır; bir hadisin Kütüb-i Sitte'de bulunmaması onun sahih olmadığı anlamına gelmez. Kütüb-i Sitte dışındaki kaynaklarda da bir çok sahih hadis bulunmaktadır. İşte hadisimiz de onlardan biridir.

"Hadis diye uydurulmuş sözler" ile ilgili kitap yazmış ulemadan hiç kimsenin, hadisimiz için "uydurma" iddiasında bulunmamış olmasına rağmen, kendisini EbU Hanife ve Şafiı'den daha alim gören5, anlayış olarak da müsteşrik ve Şiılere çok daha yakın bulunan Mahmud EbU Reyye, "Bu hadisin Yezid b. Muaviye için uydurulmuş olması muhtemeldir, zira Kostantiniyye savaşında bulunan ordunun komutanı oydu"6 diye bir iddia ortaya atmaktadır. Böylece de ne kadar dayanaksız, ciddiyetsiz ve tarafgir bir yaklaşıma sahip olduğunu sergilemektedir. Zira hadisteki müjdeleme, Kostantiniyyeyi kuşatan değil, fetheden komutan ve ordu içindir. Bu yaklaşımı, EbU Reyye'nin diğer görüşlerinde de ne kadar keyfı olabileceğini göstermektedir.

Hadisleri değerlendirmede çok rahat hareket eden araştırmacı Nasiruddin el-Albanı de, hadisimizin ravilerinden Abdullah b. Bişr el-Ganevı hakkındaki Ibn-i Hibban'in müsbet görüşünün kendisini tatmin etmediği gerekçesiyle, "Bana göre hadis sahih değildir." demekte ve "zayıf" olduğuna işaret etmektedir.7

Böyle bir gerekçeye dayalı kişisel kanaatin, dikkate alınacak bir tarafının bulunmadığı da ortadadır.

Kaynaklar:

1. Ahmed bin Hanbel, IV, 335; Buharı, et-Tarihu'l-Kebır, I (ikinci kisim), 81; et-Tarihu's-Sagır, I, 341; Taberanı, el-Mu'cemu'l-Kebır, II, 24; Hakim, Müstedrek IV, 422; Heysemı, Mecmeu'z-Zevaid, VI, 219; bk. Hadislerle Gerçekler, c. 2; s. 251-254)
2. Bk. Ali Yardim, "Fetih Hadisi Üzerinde Bir Araştırma", Diyanet dergisi XIII, 2. syf, 116-123, Ankara, ts.
3. Kasimı, Kavaid, s. 82.
4. Bk. Buharı, cihad, 93, 157; EbU DavUd, cihad, 22; fiten, 6; melahim, 3-4; Tirmizı, fiten, 5; Ibn Mace, cihad, 11; fiten, 35; Darimı, Mukaddime, 43.
5. Bk. S. Murtaza er-Razavı, Me'a ricali'l-fikr fi'l-Kahire. S. 292.
6. Bk. Muhammedı Sünnetin Aydinlatilmasi, s.145.
7. Bk. Silsiletu'l-ehadisi'z-zaife, II, 268-269.

(Prof. Dr. İsmail Lütfi ÇAKAN)