imam azamin ilmi ve ilminin kaynaklari nelerdir

45- Medhedenleri, Zemmedenlerden Daha Çok
İslam fıkıh tarihi, Ebu Hanife kadar medhedenieri veya ten-kidçileri çok olan başka bir şahsiyet tanımamıştır Onun Övenleri ve yerenleri pek çoktur, medhi hakkında nice kitaplar yazıldığı gi*bi aleyhinde bulunup ona dil uzatanlar da vardır Zira o, müstakil fikirli bir fakıhtı, başlı başına bir görüş sahibi idi Düşünceleri ga*yet derindi Onun bu görüşlerine hayran kalıp ona uyanlar oldu*ğu gibi, anlamayıp da ona muhalefet edenlerin bulunması da pek tabiidir Onun aleyhinde bulunanların çoğu, onun fikir istiklaline ayak uyduramayan veya anlayışları onun geniş anlayış ufkuna eri-şemiyen kısa görüşlü kimselerdir Veyahut da yalnız geçmişlerin akvalini tutmayan her yolu kötü bir bid'at sayan, onu hak tanımıyan, maziye kıymet verenlerdir Bunlar baktılar ki, Ebu Hanife re'y ve kıyası çokça kullanıyor Halbuki onlara göre İş kıyasa da*yanınca ya durmak, veya hiç olmazsa gayet az almak lazımdır Bu sebeple onu beğenmediler Onu tenkid edenlerin bir kısmı onu hiç tan ırmy anlar dır Bunlar onun zühd ve takvasını, dindarlığım ve insanlığını bilmiyorlardı Onlar Allah'ın ona bahşetmiş olduğu metin akh derin ilmi, yüksek mevkii takdir edemiyoriardı Onu görmemişlerdi Halk ve büyükler nezdinde onun itibarını ve dere*cesini bilseler onu severlerdi Onun aleyhinde bulunanlar hangi sınıftan olursa olsun, onlar ne derlerse desinler, tarih bu büyük Irak fakıhine karşı insafı elden bırakmamıştır Onun sevenleri ve takdir edenleri vardır Sağlığında onun aleyhinde bulunanlara, öl*dükten sonra ona iftira edenlere karşı tarih onu daima müdafaa etmiştir İnsanlar, onu tezkiye edenlerin sözlerini dinlemişler, bun*ları doğru şehadet ve hak söz olarak kabul edip onun fazilet dere*cesini anlamışlardır Aleyhte bulunanların sözleri kuru iftiradan ibaret kalmıştır Bu da gösteriyor ki, değerli bir insanın, fikri, dini, ahlakı yüksek olsa da iftiradan kurtulamıyor demek Hatta mev-ki yükseldikçe maruz kaldığı güçlükler de çoğalıyor

46- Ebu Hanife Hakkındaki Sitayişlerden Bazıları
Asırlar boyunca bütün nesiller Ebu Hanife'nin medih ve se*nasını kulaktan kulağa haykırmaktadır Bu büyük fakihin temiz hayatı herkese örnek olmuştur Birçok kimseler onun ilmini ve şahsını övmektedirler Bunların düşünce tarzları ayrı ayrı olsa da hepsi onu takdir etmekte birleşmektedirler, onun yaşadığı asırda yaşayan veya sonra gelen bir kısım ulemanın sözlerinden bazıları*nı nakledelim :
Ebu Hanife'nin çağdaşlarından olup zühd ve takvasiyle meş*hur FudayI b iyaz diyor ki: «Ebu Hanife fakih ve muttaki bir zattı Fıkıh ilminde meşhurdu, çok servet sahibi idi Etrafındaki*lere iyüik yapmakla tanınmıştı Gece gündüz ilim öğrenmekle meş*guldü Kendisine müracaat edenler, ilminden ve malından fayda*lanırdı Geceleri ibadetle geçirirdi Az söyler, çok sükut ederdi Helal ve harama dair bir mes'ele ortaya atılınca hemen konuşurdu Hakka delalet hususunda en güzel hareket ederdi Saltanat malın*dan kaçar, hediyesini almazdı»[1]
Ca'fer b Rabi' diyor ki: «Beş sene Ebu Hanife'nin yanında bu*lundum Onun kadar uzun uzun sükut eden görmedim Fıkıhtan bir şey sorulunca açılır, coşkun ırmak gibi akar çağlardı Yüksek sesi etrafı tutardı[2]
Çağdaşlarından Melih b Veki diyor ki: «Allah'a yemin ederim ki, Ebu Hanife emanete son derece riayet ederdi Büyük ve eşsiz bir kalb sahibi idi Allah'ın rızasını her şeyden üstün tutardı Allah uğrunda boynuna kıhnç çaisalar buna katlanırdı Allah ona rah*met etsin, ebrardan, hayırlı kimselerden razı olduğu gibi ondan da razı olsun O da ebrardan idi»
Çağdaşlarından meşhur muttaki alim Abdullah b Mübarek, Ebu Hanife'yi anlatırken : Onun, ilmin dimağı olduğunu söy*lüyor[3]
Muhaddislerden ibn-i Cüreyh onun hakkında gençliğinde şöy*le demiştir :
«İlimde onun hayret verici bir hali olacak, kemalat kazana*cak» Büyüdükten sonra bir defa yanında Ebu Hanife'nin yadı ge*çince : «Fakıhtır o, hakkiyle fakıh ancak onlara denir» demiştir
Çağdaşlardan biri olan Ebu Süleyman onun hakkında şöyle demektedir: «Ebu Hanife hayranlık uyandıran bir alimdir, o ilim ayetlerinden bir ayettir Onun sözünden yüz çevirenler onu anla*mağa takatları olmıyaniardır»[4]
A'meş onun hakkında şöyle demişti: «Ebu Hanife tam manasiyle fakıhtır»
Bir defa imam Malik'e Osman El-Betti'yi sordular: Orta bir zattır, dedi Ebu Hanife'yi sordular: O size şu direkler ağaçken an*ların altından olduğunu kıyas yoliyle isbata başlasa sizi ikna' ede*cek dirayette bir zattır, cevabını verdi
imam Şafii Hazretleri de şöyle demiştir: «İnsanlar fıkıhta Ebu Hanife'nin iyalidirler»[5]

47- Feyizli ilim Deryası
Ebu Hanife'nin medih ve senası hakkında söylenen sözlerin hepsini zikretmeğe imkan yoktur Bunların çoğunu Hayrat'ul-Hi-san sahibi toplamıştır Bu kaydettiklerimiz denizden bir damladır Ebu Hanife ile aynı çağda yaşayanlar, ister muvafık, ister ona mu*halif olsunlar, onun değerli fakıh olduğunu söylerler, bu hususta birleşirler Bu vasıfların en- özlüsü ve canlısı Abdullah b Müba-rek'in şu sözüdür: «O ilmin dimağıdır» Evet Ebu Hanife ilmin özünü bulmuştur, ilmin son noktasına ulaşmıştır, en yüksek dere*cesine çıkmıştır Mes'elelerin içini, dışını inceler ,her taraftan de*seler, künhünü, mahiyetini anlar, usulünü bilir ve o usullere göre hallederdi Fikriyle, bütün ilim dünyasını meşgul etmiştir Bakar*sın o kelamcılann arasındadır, onlarla münakaşa yapıyor, sapık düşüncelilere dalalete sürüklenenlere karşı dini müdafaa ediyor Çeşitli fırkaların görüşlerim çürütüyor Kelam mes'elelerine dair onun müstakil görüşleri vardır ki, ondan rivayet olunarak bize ka*dar gelmiştir Ona nisbet olunan kelam risaleleri bile vardır Ha*dise dair Müsnedi vardır Eğer bu Müsnedin ona nisbeti sahih ise onun Hadis ilminde de mühim bir mevkii var demektir Fıkıhta, hüküm çıkarmada, Hadisleri anlamakta, hükümlerin sebep ve il*letlerini tayinde o en yüksek dereceye ulaşmıştır
Çağdaşlardan biri: «Hadis'i onun kadar iyi anlıyan başka bir adam bilmiyorum!» demiştir Çünkü o kelimelerin manasından
ibarelerin gelişinden ve hadisenin münasebetinden hükmün sebe*bini çıkarmayı gayet iyi bilirdi Bu hüküm niçin böyledir, bu ha*dise neden bu hükmü taşıyor, bunu derhal kavrardı Sözün yalnız dışına bakmıyor, manasının ruhuna giriyor, birbirine benzeyen hadiseler arasındaki münasebeti buluyor, hadiseleri, illetleri sebe*biyle hükümlerine kuvvetli bir mantıkla bağlıyordu Bunu yapar*ken nassı esas tutuyor, nasta geçen hükmü esas olarak alıyor, ona benzeyen ve o manada olan başka hadiselerin hükümlerini ona gö*re veriyordu Nas olan cihette kıyasa gitmiyor, nasla, kıyası terk ediyordu

48- Bu İlmi Varlığın Tekevvünü
Ebu Hanife'ye bu ilim nereden geldi? Bunun kaynağı nerede*dir? Onu böyle hazırlayan kimlerdir? İslam fıkıh tarihinin rivayet ettiği bunca ilim onda nasıl toplandı? Bunları biraz araştıralım :
Bir insanın ilmi şahsiyetini hazırlayıp, onu kendi sahasında yükseltip yetiştirmek için şu dört şartın bulunması lazımdır:
1- Yaratıhşmdaki kabiliyet, fıtri mevhibeler veya sonradan kazanıp meleke haline gelen vasıflar ki, bunlar onun ruhi temayü*lünü tayin eden fikri hazırlığını, istidatlannı meydana getirir
2- Hayatına bir istikamet veren, ondaki kabiliyetleri sezip onlara göre ona yürüyeceği yolu çizen, tutacağı çığın gösteren kim*seler, bunların tuttuğu ışık altında yolunu seçer, hayatına istika*met verir, en doğru bulduğu yolda yürür
3- Şahsi hayati ve kendi tecrübeleri : Hayatının seyri bo*yunca karşılaştığı olayların onun üzerinde tesirler bırakacağı şüp*hesizdir Fıtri kabiliyetleri ve hayatlarına istikamet veren üstadla-rı aynı olduğu halde iki şahsın, hususi hayatları bakımından bir*birinden farklı olmaları bundandır Biri muvaffak olur, diğeri ola*maz O, diğer arkadaşı gibi muvaffakiyete giden yolu bulamaz Şahsi hayatı onu başka yola sürükleyebilir
4- Yaşadığı devir, içinde bulunduğu fikir çevresi Kabiliyet*ler muhitin tesiri altında gelişir Topluluğun ve muhitin tesiri in*kar olunamaz Bunları birer birer izah edelim

[1] Hatib Bağdadi, Tarih-i Bagdad, c XIII, s 340
[2] Hatib Bağdadi, Tarih-i Bağdad, c XIH; s 340
[3] İbn-i Hacer Heysemi, Hayrat-ul-Hisan, s 32
[4] ibn-i Hacer Heyşemi, Hayrat-ul-Hisan, s 35
[5] İbn-i Abdulber, el-intıka, s 136
imam azamin ilmi ve ilminin kaynaklari nelerdir islamseli.net islami forum,dini forum Arşivi imam azamin ilmi ve ilminin kaynaklari nelerdir