Mülk ve İktidarın Devamı Nasıl Sağlanır?
Rum Meliki Kayser'den adil Nûşîrevan'a bir mektup getirildi; Kayser mektupta: "Mülk ve iktidarın devamı nasıl sağlanır?" diye soruyordu. Nûşîrevan, ona şu cevabı gönderdi:
"Ben, bilgisizce hiçbir iş yapmam. Bir işi emrettiğim zaman, onu tamamlatırım; bir korku veya menfaat ümidi ile onu terk etmem."
Nûşîrevan bu sözle şunu demek istiyordu: Ben emrettiğim bir şeyi, bana ricada bulunan veya benden korkan kimseler yüzünden iptal etmem. Emrettiğim bir şeyde hiçbir değişiklik yapmam.
Hikmet: Aristotales'e (Aristo):88 "Allah'tan başkasına 'Melik' demek doğru mudur?" diye sorulduğunda, Aristo şu cevabı vermiştir:
Aristûtâlîs, Aristotales (Aristo, M.Ö. 384-322): Trakya'daki Stage-ria'da doğdu. 367 yılında Atina'ya giderek Eflatun'un (Platon) akademisine girdi. Burada yirmi yıl tahsil gördü, ilk önceleri Eflatun'un en seçkin talebesi iken, sonraları onun felsefesini eleştiren en önemli ra-
148
YÖNETİCİLERE ALTIN ÖĞÜTLER
İMAM GAZALİ
149
Unutma! 4 Adaletinin karşılığını adalet;
zulmünün
karşılığını da
zulüm olarak
bulursun.
"Kimde ilim, adalet, cömertlik ve hilim varsa, onun üzerinde giyecek hiçbir şeyi olmasa bile o, sultanlığa layıktır. Çünkü gerçek sultanlar, Allah'ın gölgesi89 yani özel himaye ve desteği, parlak basiret, temiz ahlak, ileri seviyede akıl, ilim, devlet tecrübesi ve şerefli bir soy ile sultan
olurlar. Devlet adamlığı ve idarecilik onların soyunda mevcuttur. İşte onlar, bu sıfatlarıyla, sultan ve hükümdar olurlar."
Sultanlara 'İlâhi Gölge = Allah'ın yeryüzündeki gölgesi' denir. Bu, şu on altı sıfatla kendisini gösterir: Akıl, ilim, keskin zeka, olayları doğru kavrayabilme sağlam bir vücut, doğru tahmin yeteneği, yiğitlik, cesaret, temkinli olabilme, güzel ahlak, zayıflara insaf, halkına karşı sevgi, liderliğini gösterebilme, ihtimallere yer verme, yerinde müdahale, fikirde isabet.
Devlet adamı ayrıca, bütün işlerinde tedbirli olmalı, çokça haber okumalı, kendinden önce geçen devlet
kibi oldu. Hocasının ölümünden sonra kendi ekollerini inşa etti. Büyük imparator iskender'i yetiştirdi. Sekiz yıl süren bu talimden sonra kendisine "Cihan imparatorunu yetiştiren üstat" lakabı takıldı. İbni Rüşd, ibni Sînâ ve daha birçok islam düşünürü üzerinde etkiler bırakmış, ilk çağ Yunan filozofudur.
89 Bu manayı ifade eden bir hadis için kitabın, "ADALET VE SİYASET" bölümünün ilk sayfasına bakınız.
adamlarının hayatlarını öğrenmeli ve geçmişte yaşamış hükümdarların yaptıkları işlerin içyüzlerini araştırmalıdır.
Bu dünya geçmişte yaşamış devletlerin bir kalıntısı-dır. Onlar geçip gittiler ve yok oldular; insanlar için sadece bir hatırlanma vesilesi oldular. Her insan yaptığı ile hatırlanır.
Dünyanın ve ahiretin kendine has hazineleri vardır. Dünyanın hazinesi, dünyada iken güzel övgülerle methedilmek ve iyi birisi olarak bilinmek; ahiretin hazinesi de, öldükten sonra salih amellerle sevap kazanmış olmaktır.